LS

Bij deze de eerste foto van 'vers' noordelijk Midden Paleo. Het is een overzichtfoto

Op de foto zijn artefacten te zien van meerdere locatie's uit Friesland, Groningen en Drenthe
De artefacten zijn afkomstig van o.a. de volgende vindplaatsen: Eemster, Schuilenburg, Noord Burgum, Blauwmeer, Eelde-Paterswolde, Zuidbroek en Hardegarijp
Het vervolg binnen dit discussie-onderdeel zal bestaan uit detailfoto's per groep en per artefact
De plasticzakken zichtbaar op de foto zijn nog allemaal gevuld met materiaal
Daarnaast is er nog veel materiaal niet uitgestald
In de witte plasticdoos links, is een refit van de 'Wâlgroep' aanwezig, bestaande uit 11 aaneenpassende artefacten
In de potjes zitten diverse matrix-monsters van de APAN-opgraving Schuilenburg

Klik deze link voor de foto

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Klik deze link voor alvast wat Schuilenburgmateriaal

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Veel plezier met het bekijken van 'vers' MP uit Noord Nederland

KG

----------------------------------------------------------------------------------

Beste lezers,



Een reactie van onze kant op de opmerkingen van Geertsma op ApanArcheo is onderaan deze rubriek geplaatst.



Marcel Niekus & Frans de Vries

klik op deze

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

om ook de reactie eerst te lezen..

LS 2

Op onderstaande foto een klein deel van de vele 'verse' midden paleolithische artefacten uit Noord-Nederland, er zitten geen Vermaningstukken tussen.

Een aantal artefacten op deze foto komt van de vindplaats Schuilenburg
Deze stukken waren de aanzet tot de beslissing om er in de winter 1988/89 een officiële opgraving te starten, welke drie weken zou duren en werd uitgevoerd door de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek de ROB (nu RACM).

Wanneer u in het veld bent en u ontwaart keizand/keileem aan de oppervlakte, let dan op want daar ligt dan misschien een kans om 'vers' Midden Paleo aan te treffen. In zandafgravingen (zie Schuilenburg) zijn deze lagen altijd aanwezig, maar ook bij grote graafwerkzaamheden van industrieparken langs snelwegen. Het zijn locaties die een bezoekje waard kunnen zijn. (Daarover verderop meer en een link). De artefacten die er met een beetje geluk aangetroffen kunnen worden hebben de volgende kenmerken: geen windlak, geen putjes, geen kryoturbatieretouche, wel een zachte glanspatina, wel verse retouche, zijn geslagen uit grijzige tot licht geel/bruinige vuursteensoorten (bodemkleuren). Zie de voorbeelden op de onderstaande foto.

Klik de foto's voor de vergrotingen ervan.

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Op onderstaande foto en tekening staan midden paleolithische artefacten uit de omgeving van Leek (aanleg industrieterrein), ontdekt begin van dit jaar, rechtreeks afkomstig uit een in situ van het keizand/keileem. Inmiddels zijn er meer dan negentig artefacten verzameld. Let op dergelijke locaties dus. Binnenkort wordt er in deze rubriek een groepje 'verse' MP-artefacten getoond, afkomstig uit de graverijen van de aanleg van het industriepark langs de snelweg bij Drachten/Leeuwarden/Ureterper Verlaat.

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Wilt u al deze foto's kunnen zien, dan moet u zich wel even aanmelden bij SteentijdForum.

KG

Dag aboriginal. Vrijwel alle stenen die jij en je broer verzameld hebben na de affaire Vermaning, zo n 30 jaar geleden, ontberen de meest elementaire bewerkingskenmerken, die het verschil uitmaken tussen een gewone steen en een door de mens gemaakt artefakt. Dit zijn de kenmerken waar iedere steentijdarcheoloog, beroeps of amateur in eerste instantie zijn gevonden materiaal aan toetst. Ik bedoel deze basale bewerkingskenmerken: 1. ventrale en dorsale zijde 2.een slagvlak 3.een slagbult 4. een slagpunt in geval van harde percussie, veelal een lipje op de grens van slagvlak en ventrale zijde in geval van zachte percussie. 5. schoksplinter en lidteken op ventrale zijde 6.dorsale negatieven. Toetsing aan deze kenmerken is de norm, nationaal,internationaal en wereldwijd. Afgezien van glans, patina en al wat daarna nog een rol zou kunnen spelen in een beoordeling. Behalve bij de Apan dus, deze Vermaning-religie onttrekt zich aan alle archeologische wijsheid van de hele wereld. De heren Geertsma komen dus al zo n dertig jaar vrolijk aan met de een na de andere "vondstgroep'' van doodgewone stenen die geen enkel bewerkingskenmerk vertonen. Nou zou ik denken, gezien al die jaren en al die kritiek zullen ze toch wel eens wat bijgeleerd hebben. Ik ben zelf begonnen als Apan-lid en ben vanuit deze ideologie behoorlijk het bos ingestuurd als beginnend steentjeszoeker. Ik ben er echter al lang geleden achtergekomen dat de Apan-doktrine gewoon kant nog wal raakt. Ik ben nu een stuk wijzer ondertussen, gewoon door wat zelfstudie en het herzien van een aantal denkbeelden. Bewerkingskenmerken aan vuurstenen artefakten bijvoorbeeld. IK heb het me vrij snel eigen kunnen maken. Dat moet toch voor de gebroeders Geertsma in dertig jaar tijd dan ook te doen geweest zijn. Tenzij je weigert om langdurig en foutief ingenomen "visie s" op te geven vanwege gezichtsverlies of een gekrenkt ego of......vul maar in. Aan het nog goedgelovige deel van de Apanleden zou ik willen zeggen: "doe je voordeel met de discussies die het laatste jaar overvloedig gevoerd zijn en steek je licht op." Met andere woorden, laat je niets wijsmaken,DENK ZELF. Groet, Steentieszuuker.

LS 3

Bij deze wil ik u attenderen op de door de APAN uitgegeven DVD, getiteld: 'Het bipolaire toolkit concept'. Gemaakt door Jan Willem van der Drift. In deze film toont hij de karakteristieken van deze bewerkingstechniek. Naar voorbeelden van diverse originele vondsten laat de beste vuursteensmid van ons land, Ton van Grunsven, zien hoe deze artefacten geslagen zijn. Ze zijn opgegraven op alle vindplaatsen van vroege mensachtigen, in feite was het de eerste techniek die werd toegepast om stenen te bewerken (Oldowan). Deze bewerkingstechniek is door alle prehistorische tijden heen in gebruik gebleven. In Europa worden artefacten die met deze techniek gemaakt zijn algemeen aanvaard. In Zuid-Duitsland zijn meerdere in situ complexen aangetoond uit het Eemien en later. In Noord-Amerika wordt deze bewerkingstechniek momenteel onderzocht door de archeoloog Chris Hardeker, dit naar aanleiding van de vele vondsten van de site Calico, die op 200.000 jaar BP wordt gedateerd.

Info over de DVD 'Het bipolaire toolkit concept', en hoe die te bestellen vindt u op deze link. De DVD duurt 74 minuten en behandelt de bipolairtechniek in 7 hoofdstukken:

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Info over Calico kunt u vinden op deze link:

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Het is de homepage van ApanArcheo. Hierop staat een korte beschrijving over Calico. Binnen die beschrijving zijn meerdere links aangebracht naar sites waar bipolair geslagen artefacten gevonden zijn. De rechtstreekse link naar de site van Chris Haredeker, 'Earth Measure', is ook daar te vinden.

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Tevens is op ApanArcheo een nieuw artikel geplaatst over een 1.8 miljoen jaar oude in situ vondstgroep uit East Anglia, getiteld: 'Werktuigen uit het Stone Bed van East Anglia, 1.8 miljoen jaar BP'. Aan te klikken op de homepage, of hier

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

In dit artikel staan enkele foto's van de bipolair geslagen artefacten daar opgegraven. Met daarnaast nog foto's van artefacten van vele beroemde Europese vindplaatsen, zoals van Dmanisi, Grotte du Vallonet, Fuenta Nueva Orce, Monte Poggiolo, Grandolina Sierra Atapuerca, Ceprano, Isernia la Pineta Molise, Cauna de l'Arago, Castel di Guido, Visogliano Triëste, Terra Amata Nice, Menez Dregan Finistère, Isoletta Ceprano, Sima de los Huesos, Galeria Burgos Atapuerca en Grotte du Lazaret Nice. In het artikel zijn links aangebracht naar enkele van deze vindplaatsen.

KG

Dag Aboriginal. Ik zie dat je in plaats van een reaktie op mijn visie omtrend het wetenschappelijk niveau van de Apan-doktrine inzake bewerkingskenmerken, eens weer reklame begint te maken voor de dvd van Jan Willem van der Drift. De daar vertoonde bewerkingen en bewerkingskenmerken hebben geen enkel raakvlak met het mp van noord-nederland. Eerder moet je denken aan de Oldovai-kloof in Noord-Afrika en dan wel zo n twee miljoen jaar geleden, mensachtigen dus.. Ik had eigenlijk verwacht van jou wat tegenwerpingen te krijgen omtrent het ontbreken van de geeigende bewerkingskenmerken op het materiaal dat je steeds toont en bewierrookt. Ik dacht even, ik krijg straks mooie duidelijke uitvergrotingen te zien van slagvlakken, slagpunten,slagbulten, slaggolven, dorsaalnegatieven, dorsaalribben, schoksplinters en lidtekens op al dat verse mp van je. Ik dacht , hij gaat straks haarfijn aantonen aan de hand van deze foto s, dat ik er helemaal naast zit en het door hem opgeraapte verse midden-paleo in ieder geval artefakten zijn. Nu ben ik misschien voorbarig en komt dat alles nog. Misschien ook heb ik teveel verwacht en is dat gedoe van mij en elke serieuze steentijdarcheoloog met bewerkingskenmerken, voor de voormannen van de Apan te lastig of zelfs overbodig. met groet, Steentieszuuker

Dag Aboriginal. Het bekommentarieren van door mij gevonden en[let wel] wetenschappelijk goedgekeurde gewindlakte middenpaleolithische artefakten is een leuk bedachte noodsprong, goed voorbeeld van ontwijkend gedrag. We hadden het immers over al die verse midden-paleolieten die de Apan meent te hebben gevonden. Jij bent deze topic zelf begonnen en ik heb gereageerd, dan kun je vragen verwachten, dus nu eerst dat waar we mee bezig zijn. Ik heb gewoon recht op een duidelijk antwoord, daarom vraag ik bij deze nogmaals om goede afbeeldingen van bewerkingskenmerken op deze vondstgroepen. Alleen dan ben je geloofwaardig in je beweringen. Als je die overtuigend kunt laten zien bied ik jouw en je broer mijn excuus aan voor mijn scherpe bewoordingen en mijn ongelijk. Daarna kunnen we het wel over de echtheid van mijn midden-paleolithische vondsten hebben. Maar nu het eerste eerst, goede opnamen graag van de bewerkingskenmerken van de door jouw en je broer bewierrookte vondstgroepen, anders ben je volkomen ongeloofwaardig. groet, Steentieszuuker.

LS 4

Artefacten die geslagen zijn met de bipolairtechniek hebben andere uiterlijke kenmerken dan die uit de losse hand geslagen zijn.
Afslagen, slagbulten en retouche hebben een eigen karakteristiek. Op onderstaande tekening is een overzicht gegeven van de totale bipolair-toolkit. Deze is allang bekend uit de oudste artefactenassemblages van de vroege mens. De mens is echter nooit gestopt met het hanteren van deze techniek. Ze blijft telkens weer opduiken binnen diverse oude vondstcomplexen van het Acheul. In de laatste fase van het Midden Paleolithicum, in het Eemien en in het Vroege Weichsel is ze veelvuldig aangetoond binnen in situ-vondstcomplexen uit de buurt van de Zuid-Duitse stad Kronach. In dezelfde tijd werd op het Fries Drentse keileemplateau deze techniek toegepast binnen de complexen van o.a. Schuilenburg, Bakkeveen, Leek en de Wâldgroep. Er zijn sterke aanwijzingen dat deze techniek binnen een warm redelijk vochtig klimaat thuishoort met veel bomen- en plantengroei.

Wilt u meer weten over de bipolair-toolkit, klik dan op het plaatje.

KG

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Dag Aboriginal. Ik dacht al dat je met deze "bi-polaire techniek" het totale gebrek aan normale bewerkingskenmerken op jullie stenen wilde verklaren, maar daar kom je niet mee weg. Zoals ik hierboven al gezegd heb, is deze primitieve, zogenaamde bi-polaire techniek niet aan de orde als het gaat om het midden-paleolithicum van Noord- Nederland. In Boxgrove in Zuid-England bijvoorbeeld zijn meer dan honderd vuistbijlen en talloze andere artefakten plus kruiwagens vol afslagen wetenschappelijk opgegraven in een onverstoorde situatie. De vuistbijlen zijn dun en uiterst modern. Zo ook de andere gereedschappen. De artefakten hebben alle moderne bewerkingskenmerken die ik nu al zo vaak genoemd heb. Er zijn geen primitieve bi-polaire technieken gekonstateerd. De ouderdom van deze site is wetenschappelijk en zeker gedateerd op een HALF MILJOEN jaar. En u wilt beweren dat er in de tijd van de Neanderthaler in het post-Saale [80.000 tot 35.000 jaar geleden] hier in Noord-Nederland nog steeds het achterlijke neefje van de Boxgrove-mens rondliep die niets beters kon dan zich bedienen van een uiterst primitieve techniek van zo n twee-miljoen jaar geleden. Schei nou uit, 1,8 miljoen jaar geleden liep homo-erectus al met een vuistbijl rond in Noord Afrika, oud-acheul, moderne afslag-techniek dus. Al het gevonden mp van Noord-Nederland wordt gekenmerkt door afslag-techieken. Zogenaamde bi-polaire bewerkingen zijn nergens gekonstateerd. De geachte lezer kan zich overigens zelf op de hoogte stellen van de feiten, typ in je browser: Boxgrove en je komt zo op de eigen site van deze opgraving met informatie en een afbeelding van een van de daar gevonden vuistbijlen. Nee Aboriginal, als je het gebrek aan moderne bewerkingskenmerken op de door jou en je broe bewierrookte vondstgroepen wilt verklaren, dan moet je toch echt iets beters verzinnen. groet, Steentieszuuker.

LS 5

Retoucheranden op drie Wâldgroepschaven
Zuidbroek
Blauwmeer
Noord Bergum

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Slagsplinter op een van de spitsschaven van Schuilenburg

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Retoucherand op deze spits

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

KG

Dag Aboriginal. Bedankt voor de duidelijke afbeeldingen van de retouches en de slagsplinter op de door jou getoonde artefakten. Dat ziet er interessant uit.... Nu is het wel zo dat het erg lastig is, zo niet onmogelijk, om een artefakt te beoordelen aan de hand van 1 enkele detail-foto. Ik neem aan dat het voor jou, gezien de huidige mooie plaatjes niet zo moeilijk is om van ieder artefakt een beeldvullende foto te plaatsen van de voorkant, de achterkant en de zijkant, zoals gebruikelijk in de archeologie, liefst ook een van het slagvlak. Alleen zo kan men zichimmers een goed beeld vormen. groet, Steentieszuuker

LS 6

Fijngereedschap uit de APAN-opgraving van Schuilenburg
Het verspreidingspatroon van de opgegraven artefacten deed vermoeden dat het ter plaatse om een hutplattegrond ging
Binnen deze ovale vorm, die ook middels bodemverkleuring zichtbaar was, werden vele artefacten ingemeten, alles aangetroffen in het keizand
Het opgravingsvlak was verdeeld in vakken van 1m x 1m
Op meerdere steentjes is de aangebrachte codering van de vakken zichtbaar
De vindplaats met vondsten werd in 1988 gemeld bij dr Henk Kars van het ROB
De hut was door de APAN voor de helft opgegraven, de andere helft zou door de wetenschap opgegraven kunnen worden
De ROB-opgraving werd echter enkele meters buiten deze hutplattegrond uitgevoerd, in het buitengebied zogezegd
Ook daar werden vakken uitgezet
In de drie weken geduurd hebbende opgraving werden vele artefacten aangetroffen, waaronder een 'keilmesser' en een 'spitsschaaf'

KG

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

LS 7


Toevoeging bij de vorige twee foto's van het kleingereedschap: het gaat om een boortje en een stekertje

Hieronder nog een foto van retouche op een grote Schuilenburgschaaf en een foto van de afslagkanten van de Wâldgroepschaven van Noord-Bergum, Blauwmeer en Zuidbroek
Artefacten die met de bipolair-techniek vervaardigd zijn vertonen een andere karakteristiek
Slagbulten zijn niet duidelijk aanwezig, maar het gaat bij afslagen dan meer om inslagpunten, ze zijn op de voorgrond van de foto zichtbaar
Naast de inslagpunten op deze artefacten zijn schoksplinters zichtbaar, maar ook deze zijn anders dan die op artefacten die uit de losse hand geslagen zijn
Bipolairafslagen zijn van de zijkant gezien vaak sterk gekromd, vooral recht tegenover het inslagpunt aan het eind van de afslag
Op het uiteinde van die kromming werd meestal de retouche aangebracht
Deze aambeeldtechniek techniek werd niet alleen bij de primitieve oude culturen toegepast, maar doorheen de hele Steentijd blijft ze opduiken
Het ruwmateriaal was vaak bepalend of er van de bipolairtechniek gebruik gemaakt moest worden
Van rolkeien en -keitjes is het nagenoeg onmogelijk om vanuit de losse hand stukken af te slaan, daarvoor werd meestal een aambeeld gebruikt en dat is het principe van de bipolairtechniek
Deze techniek is zelfs aangetoond binnen een mesolithisch vondstcomlex dat werd aangetroffen bij de aanleg van de Betuwelijn (info van JWvander Drift)

KG

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Wilt u meer weten over deze boeiende techniek, dan even klikken op onderstaande link. Het is een pdf waarin vele voorbeelden van deze techniek zichtbaar zijn gemaakt. Het artikel werd geschreven door de bipolairkenner Jan Willem van der Drift

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Geachte heer Geertsma, beste lezers,

Hetgeen in de vorige bijdrage over de kenmerken van de bipolaire techniek wordt beweerd heeft geen enkel raakvlak met de archeologische werkelijkheid. Over deze techniek, ook wel hamer-en-aambeeldtechniek genoemd, zijn vele internationale maar ook enkele Nederlandstalige publicaties verschenen. In Nederland is de techniek aangetoond op vele Neolithische en Bronstijd-vindplaatsen, en dan met name in vuursteenarme gebieden zoals het Rivierengebied en Noord-Holland. Op de verschillende Vroeg-Neolithische vindplaatsen bij Swifterbant zijn ook vele honderden artefacten geslagen in de bipolaire techniek gevonden. In het Mesolithicum (bijv. omgeving Almere) duikt de techniek ook sporadisch op. Het beste kennen we de techniek echter van een serie vindplaatsen uit het Laat-Neolithicum en de Bronstijd in het Rivierengebied die in het kader van de aanleg van de Betuweroute zijn opgegraven (mid jaren ’90) zoals Eigenblok, Boog C-Noord, Lienden etc. Dat de techniek juist in dat soort gebieden opduikt is niet verwonderlijk aangezien het om gebieden gaat waar grondstof van goede kwaliteit zeldzaam is. Men had dan ook vooral de beschikking over kleine onregelmatige vuursteenknolletjes en de ovale Maasei-vuursteen. Deze zijn nauwelijks uit de vrije hand te bewerken en werden dan ook op een aambeeld (bijv. te Boog C-Noord, niet ver van Tiel, zijn meerdere aambeeldjes gevonden) geplaatst waarna er met een klopsteentje op werd geslagen om de knollen te “kraken” of open te breken. Heel sporadisch kom je artefacten geslagen in de bipolaire techniek ook tegen op neolithische vindplaatsen in Drenthe maar daar zijn ze erg zeldzaam.

Maar wat zijn dan wel de kenmerken van de bipolaire techniek?

Ten eerste wordt er van beide kanten druk uitgeoefend op een vuursteen, aan de ene kant door het klopsteentje, aan de andere kant door tegendruk van het aambeeld waarop de steen is geplaatst. Beide uiteinden vertonen versplinteringen aan zowel de dorsale als de ventrale zijde. Welke kant de “slagbultkant” is, is vaak niet duidelijk.

Ten tweede zijn bipolaire afslagen en kerntjes (vaak is het onderscheid tussen beide niet te maken) wigvormig op doorsnede. Ze zijn dus helemaal niet sterk gekromd. Als voorbeeld heb ik een serie tekeningen (niet voor verdere verspreiding) geplaatst van bipolaire artefacten uit Midden-Nederland (gepubliceerd in een artikel van Van Gijn en Niekus uit 2001).

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

De door Geertsma afgebeelde “bipolaire artefacten” hebben niets met de techniek te maken. Het is voor mij zelfs de vraag of het überhaupt artefacten zijn! Geen van de stukken vertoont duidelijke slagbulten, overtuigende restslagvlakken e.d. Daarnaast zijn de “slaggolven” scherp geprofileerd in plaats van vloeiend zoals je bij een door mensen bewerkt stuk vuursteen zou verwachten. Het zijn “afslagen” die door natuurlijke druk zijn ontstaan. De “retouches” zijn eenvoudig te verklaren als zgn. spontane retouche, dat is retouche die aan een uiteinde ontstaat wanneer een afslag afsplijt van een ander stuk en het uiteinde contact maakt met de rest van de vuursteen. Dit verklaart ook het onregelmatige karakter van de retouche. Ook kryoturbatie kan bij het ontstaan van de retouches een rol hebben gespeeld. Zelfs al zou het gaan om artefacten (waar ik geen enkele reden toe zie), dan nog is de vraag waarom ze uit het Midden-Paleolithicum zouden moeten dateren. Voor het Midden-Paleolithicum kenmerkende werktuigen ontbreken namelijk. Resumerend is voor mij duidelijk dat Klaas Geertsma de bipolaire techniek er met de haren bijgesleept om het afwijkende karakter van het zogenaamde verse MP te verklaren. In werkelijkheid gaat het echter in veel gevallen om natuurproducten. Als er wel artefacten tussenzitten dan is het op z'n minst onzeker dat het om middenpaleolithen gaat. Met de bipolaire techniek heeft het hoe dan ook allemaal niets van doen.

Marcel Niekus

LS 9

Bij deze dank aan Marcel Niekus voor zijn bipolair-uitleg, het is een welkome aanvulling op het bipolair van Schuilenburg en de Wâldgroep
Tevens is het een antwoord aan Steentiezuuker, deze techniek werd dus ook nog in de jongste steentijdperioden toegepast

Het werd ook toegepast op onderstaande 'verse' midden paleolithische schaaf van Schuilenburg uit het Eemien of Vroeg Weichselien

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Foto 1: retouche op schaaf

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Foto 2: afslag met grote schoksplinter van dezelfde schaaf

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Foto 3: fijnretouche op hoek van dezelfde schaaf

Enkel geregistreerde gebruikers kunnen deze link zien op dit forum! Geregistreerd of Log in op forum!

Foto 4: afslagnegatief op dezelfde schaaf, de keizandmatrix is nog zichtbaar aanwezig

KG